حیرت ربات‌ها از روابط انسانی؛ الگوی سریالی درباره هوش مصنوعی نداشتیم

نسیم عرب‌امیری نویسنده سریال «نسخه آزمایشی» که این شب ها از شبکه سه پخش می شود درباره شکل‌گیری ایده و نگارش این سریال به صورت تیمی به خبرنگار مهر گفت: زمانی که همراه با مصطفی زندی و پیمان جدیدی نگارش و تکمیل طرح را آغاز کردیم، یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های ما این بود که نمونه مشابهی برای چنین کاری وجود نداشت. نوشتن درباره ربات‌های انسان‌نما و هوش مصنوعی، به‌ویژه در قالب یک اثر کمدی، تجربه‌ای تازه بود و همین مسئله باعث می‌شد بارها متن را بازنویسی کنیم و با کشف و شهود به موقعیت‌های داستانی برسیم.

وی درباره امکان شباهت این سریال با آثاری مثل «مسافران» رامبد جوان افزود: در حوزه کمدی و آثار علمی‌تخیلی جهان، نمونه‌هایی درباره ورود موجودات فضایی به زمین وجود دارد، که من آن نمونه ها را دیده بودم مثل سریال کلاسیک و ۶ فصلی «سومین سنگ بعد از خورشید» که روی مجموعه‌های بعد از خود هم تأثیر گذاشته اند. من سریال «مسافران» را ندیده ام اما می توانم بگویم اینجا ما با یک کمدی علمی‌تخیلی مواجه هستیم که موضوعش هوش مصنوعی و ربات‌های انسان‌نماست و تلاش می‌کند پیامدهای احتمالی حضور این فناوری در زندگی روزمره را نیز به تصویر بکشد.

الگوی سریالی با محور ربات و هوش مصنوعی ندیدیم

این نویسنده با اشاره به دشواری پیدا کردن الگو برای نگارش چنین اثری بیان کرد: وقتی درباره موضوعی مانند موجودات فضایی می‌نویسید، به دلیل وجود نمونه‌های متعدد، مسیر روشن‌تری پیش رو دارید اما درباره ربات‌هایی که قرار است در مناسبات روزمره انسان‌ها حضور پیدا کنند، چنین الگویی در اختیار ندارید. ما بارها در جست‌وجوی نمونه‌های خارجی بودیم، اما به اثری که بتواند الگوی نزدیکی برای کارمان باشد نرسیدیم. همین مسئله کار گروه نویسندگان را دشوارتر می‌کرد.

عرب‌امیری درباره نحوه همکاری با دیگر نویسندگان سریال توضیح داد: بخش‌های ابتدایی سریال را که از قسمت‌های مهم و زمان‌بر کار بودند، به شکل گروهی نوشتیم. پس از آن، متن‌ها به‌صورت جداگانه پیش می‌رفت و در ادامه با هم می‌خواندیم، بررسی می‌کردیم و تغییرات لازم را انجام می‌دادیم. همکاری با مصطفی زندی و پیمان جدیدی تجربه بسیار خوبی بود و حضور نویسندگانی که سابقه فعالیت در آثار کمدی مانند «هزارپا» و «هتل» را داشتند، به شکل‌گیری فضای مشترک و پیشبرد قصه کمک کرد.

وی درباره نسبت فضای فانتزی سریال با مسائل روزمره مخاطبان گفت: از ابتدا برای هر سه نفر ما مهم بود که فانتزی اثر از واقعیت جدا نشود. اعتقاد داشتیم قصه زمانی می‌تواند با مخاطب ارتباط برقرار کند که ریشه‌ای در زندگی واقعی داشته باشد. به همین دلیل، از قسمت نخست با خانواده‌ای روبه‌رو می‌شویم که به دلیل مشکلات اقتصادی و افزایش هزینه اجاره‌بها، ناچار به نقل مکان به خانه‌ای با اجاره‌ای غیرمتعارف می‌شوند و همین اتفاق آنها را وارد ماجراهای اصلی قصه می‌کند. تلاش کردیم دغدغه‌هایی را نشان دهیم که برای بسیاری از خانواده‌ها آشنا باشد.

عرب‌امیری با اشاره به ظرفیت‌های کمدی تقابل انسان و هوش مصنوعی اظهار کرد: هوش مصنوعی می‌تواند پیچیده‌ترین معادلات ریاضی را حل کند، اما در مواجهه با بعضی از رفتارها و مناسبات انسانی، به‌ویژه کنایه‌ها و تعارف‌های رایج در فرهنگ ایرانی، دچار مشکل می‌شود. همین تفاوت میان منطق صفر و یکی هوش مصنوعی و روابط عاطفی و پیچیده انسان‌ها، به‌خودی‌خود موقعیت‌های کمدی ایجاد می‌کند و ما نیازی نداشتیم برای خنداندن مخاطب به تیپ‌ها یا شوخی‌های تکراری متوسل شویم.

وی افزود: نکته دیگری که برای ما اهمیت داشت، این بود که در روزگاری که انسان‌ها در بسیاری از رفتارهایشان به ربات‌ها شبیه می‌شوند، ربات‌هایی را نشان دهیم که می‌خواهند انسان بودن را تجربه کنند. آنها وقتی با رابطه عاطفی پدر و فرزند، محبت خانوادگی یا مفهوم عشق مواجه می‌شوند، گاهی دچار شگفتی می‌شوند و حتی حسرت تجربه چنین احساساتی را می‌خورند.

فرستادن طرحی که شبیه سریال بود

این نویسنده درباره بازخوردهای اولیه مخاطبان نیز گفت: بازخوردهایی که تا امروز دیده‌ام، عمدتاً مثبت بوده است. برای من جالب بود که یکی از دوستان طرحی را برایم فرستاد که شباهت زیادی به نسخه اولیه طرح خودمان داشت. نویسنده آن اثر گفته بود پس از تماشای سریال «نسخه آزمایشی» در شبکه سه، به موضوع هوش مصنوعی علاقه‌مند شده و تحت تأثیر آن به سراغ نگارش طرحی مشابه رفته است. امیدواریم این مجموعه بتواند زمینه‌ساز تولید آثار بیشتری با موضوع هوش مصنوعی در تلویزیون و سینما باشد.

عرب‌امیری با اشاره به موضوعات قسمت‌های آینده سریال گفت: در ادامه با اپیزودهایی مواجه می‌شویم که به موضوعات روز و دغدغه‌های خانواده‌ها می‌پردازند؛ از جمله کافه‌گردی و مسائل مرتبط با نوجوانان و جوانان. همچنین تلاش کرده‌ایم به تفاوت نگاه نسل‌ها توجه کنیم. پسر خانواده با دغدغه‌هایی مانند کارآفرینی و استقلال مالی، نماینده بخشی از جوانان امروز است و دختر خانواده نیز با وجود جوان بودن، توجه بیشتری به خانواده و مسئولیت‌های خانوادگی دارد.

وی با اشاره به یکی از موقعیت‌های کمدی سریال توضیح داد: هوش مصنوعی در مواجهه با برخی اصطلاحات و کنایه‌های روزمره فارسی دچار سردرگمی می‌شود. برای مثال، وقتی یک انسان می‌گوید «دست من نمک ندارد»، ربات ممکن است معنای تحت‌اللفظی آن را برداشت کند و به دنبال ارتباطی میان دست و نمک بگردد. این تفاوت در فهم زبان و روابط انسانی، یکی از ظرفیت‌هایی است که در طول سریال از آن برای خلق موقعیت‌های طنز استفاده کرده‌ایم.

عرب‌امیری در پایان با تأکید بر اهمیت ارتباط مخاطب عام با چنین موضوعی گفت: برای ما مهم بود اثری بسازیم که از نظر پرداختن به فناوری و هوش مصنوعی تازه باشد، اما مخاطب را به دلیل پیچیدگی موضوع از دست ندهد. به همین دلیل تلاش کردیم شخصیت‌ها دوست‌داشتنی باشند و مخاطب بتواند با روابط آنها ارتباط برقرار کند.

سریال «نسخه آزمایشی» به کارگردانی مسعود اطیابی محصولی از سیمافیلم است که در کنار روایت زندگی شخصیت‌های انسانی، ماجرای شخصیت‌های رباتیک را نیز پیش می‌برد. این سریال تلاش می‌کند در قالب موقعیت‌های طنز، مواجهه انسان با فناوری‌های نوین را به تصویر بکشد.

هومن برق‌نورد، محمد نادری، رویا میرعلمی، محمدرضا هدایتی، نگار فروزنده و مونا فرجاد از بازیگران این مجموعه هستند که روزهای زوج از شبکه سه سیما پخش می شود.