حجم عملیات بازار باز به ۳۳۴ همت رسید / پذیرش سفارش‌های ریپو در 2 هفته 4 برابر شد + اینفوگرافی

به گزارش تجارت نیوز، تازه‌ترین نتایج عملیات بازار باز بانک مرکزی از افزایش قابل‌توجه حجم تأمین مالی کوتاه‌مدت بانک‌ها از مسیر توافق بازخرید حکایت دارد. بر اساس گزارش عملیات اجرایی سیاست پولی در ۱۸ آبان‌ماه ۱۴۰۵، بانک مرکزی از مجموع ۳۳۴٫۷۸ همت سفارش ارسالی بانک‌ها، حدود ۳۳۴٫۴۹ همت را در قالب توافق بازخرید هفت‌روزه پذیرفته است. این در حالی است که ارزش سفارش‌های پذیرفته‌شده در حراج قبلی تنها ۱۶۶٫۴۱ همت بود و در حراج ۴ آبان به ۷۰ همت می‌رسید.

به این ترتیب، مبلغ ریپوی پذیرفته‌شده در فاصله دو حراج اخیر حدود ۱۰۱ درصد افزایش یافته و نسبت به حراج ۴ آبان تقریباً ۴٫۸ برابر شده است. روندی که پس از شش حراج متوالی با پذیرش ثابت ۷۰ همتی آغاز شده و اکنون به افزایش کم‌سابقه حجم عملیات بازار باز منجر شده است.

بررسی سفارش‌های ارسالی نیز نشان می‌دهد در حراج ۱۸ آبان، ۱۹ بانک و مؤسسه اعتباری مشارکت داشته‌اند و بانک مرکزی تقریباً تمام سفارش‌های ثبت‌شده را پذیرفته است. نسبت پوشش سفارش‌ها در این حراج به حدود ۹۹٫۹ درصد رسیده؛ در حالی که همین نسبت در حراج‌های ۴ و ۱۱ آبان به ترتیب ۲۴٫۸ و ۶۰٫۶ درصد بود.

همزمان، حداقل نرخ توافق بازخرید در سطح ۳۲ درصد حفظ شده است. با این حال، افزایش حجم ریپو لزوماً به معنای رشد مشابه ذخایر خالص شبکه بانکی نیست؛ زیرا بخشی از منابع جدید صرف جایگزینی توافق‌های سررسیدشده می‌شود و سایر عملیات پولی نیز بر وضعیت ذخایر اثر می‌گذارند.

جهش حجم ریپو پس از شش حراج متوالی با پذیرش ثابت

بررسی نتایج حراج‌های متوالی عملیات بازار باز نشان می‌دهد بانک مرکزی از ۳۰ شهریور تا چهارم آبان‌ماه، مبلغ توافق بازخرید پذیرفته‌شده را در شش حراج پیاپی در سطح ۷۰ همت حفظ کرده بود. این ثبات در حالی ادامه داشت که سفارش‌های ارسالی بانک‌ها در برخی از حراج‌ها به‌مراتب بیشتر از میزان پذیرش بانک مرکزی بود.

در حراج سی‌ویکم که ۱۱ آبان برگزار شد، وضعیت تغییر کرد و ارزش ریپوی پذیرفته‌شده به ۱۶۶٫۴۱ همت افزایش یافت. این رقم ۹۶٫۴۱ همت بیشتر از حراج قبلی بود و رشد ۱۳۷٫۷ درصدی را نشان می‌داد. با این حال، تغییرات در حراج سی‌ودوم نیز ادامه یافت و مبلغ پذیرش در ۱۸ آبان به ۳۳۴٫۴۹ همت رسید. بنابراین، ارزش ریپوی پذیرفته‌شده در فاصله یک هفته ۱۶۸٫۰۸ همت دیگر افزایش یافته و حدود ۱۰۱ درصد رشد کرده است.

مقایسه حجم پذیرش در حراج‌های سی‌ام و سی‌ودوم نیز نشان می‌دهد مبلغ عملیات از ۷۰ به ۳۳۴٫۴۹ همت رسیده است؛ افزایشی معادل ۲۶۴٫۴۹ همت یا حدود ۳۷۷٫۸ درصد. به بیان دیگر، بانک مرکزی ظرف دو هفته ارزش ریپوی پذیرفته‌شده را به حدود ۴٫۸ برابر سطح پیشین رسانده است. این روند از تغییر محسوس میزان پذیرش در عملیات بازار باز حکایت دارد. با این حال، افزایش حجم عملیات باید در کنار میزان سفارش‌های بانک‌ها، ارزش توافق‌های سررسیدشده و تغییرات سایر منابع تأمین نقدینگی بررسی شود.

نسبت پذیرش سفارش‌های بانک‌ها به ۹۹٫۹ درصد رسید

یکی از مهم‌ترین تغییرات عملیات بازار باز در آبان‌ماه، افزایش سهم سفارش‌های پذیرفته‌شده از مجموع تقاضای ثبت‌شده بانک‌ها بوده است. بررسی آمار حراج سی‌ام نشان می‌دهد در چهارم آبان، بانک‌ها مجموعاً ۲۸۲٫۱۷ همت سفارش توافق بازخرید ارسال کردند، اما بانک مرکزی تنها ۷۰ همت از آن را پذیرفت.

بنابراین، نسبت پذیرش سفارش‌ها در این حراج حدود ۲۴٫۸ درصد بود و ۲۱۲٫۱۷ همت از ارزش درخواست‌های ثبت‌شده مورد پذیرش قرار نگرفت.

در حراج سی‌ویکم، مجموع سفارش‌ها با کاهش ۲٫۸ درصدی به ۲۷۴٫۳۷ همت رسید. با وجود کاهش ارزش تقاضای ثبت‌شده، مبلغ پذیرفته‌شده به ۱۶۶٫۴۱ همت افزایش یافت و نسبت پوشش سفارش‌ها به ۶۰٫۶ درصد رسید. این تغییر در حراج ۱۸ آبان شدت بیشتری گرفت. در این حراج، بانک‌ها و مؤسسات اعتباری مجموعاً ۳۳۴٫۷۸ همت سفارش ارسال کردند و بانک مرکزی ۳۳۴٫۴۹ همت را پذیرفت. به این ترتیب، نسبت پوشش به حدود ۹۹٫۹ درصد افزایش یافت و تنها حدود ۲۹۰ میلیارد تومان از ارزش کل سفارش‌ها پذیرفته نشد.

مقایسه سه حراج اخیر نشان می‌دهد نسبت پذیرش سفارش‌ها از ۲۴٫۸ درصد در چهارم آبان به ۶۰٫۶ درصد در یازدهم آبان و سپس به ۹۹٫۹ درصد در هجدهم آبان رسیده است. افزایش این نسبت نشان‌دهنده تغییر رفتار بانک مرکزی در میزان پذیرش سفارش‌هاست؛ با این حال، این شاخص به‌تنهایی نشان‌دهنده میزان قطعی کسری ذخایر شبکه بانکی نیست.

افزایش ۱۶۷ همتی خالص ریپو نسبت به سررسیدها

بررسی ارزش توافق‌های بازخرید سررسیدشده، تصویر دقیق‌تری از تغییر منابع تأمین مالی بانک‌ها ارائه می‌دهد. در حراج سی‌ویکم، بانک مرکزی ۱۶۶٫۴۱ همت ریپوی جدید پذیرفت، در حالی که ارزش توافق‌های سررسیدشده حدود ۷۰٫۳۱ همت بود.

بنابراین، تفاوت میان ارزش توافق‌های جدید و سررسیدشده در این حراج به ۹۶٫۱ همت رسید؛ رقمی که نشان‌دهنده افزایش خالص تأمین مالی از مسیر ریپو در چارچوب اقلام گزارش‌شده همان حراج است. در حراج سی‌ودوم نیز ارزش توافق‌های سررسیدشده به ۱۶۷٫۴۹ همت رسید. همزمان بانک مرکزی ۳۳۴٫۴۹ همت توافق بازخرید جدید پذیرفت. بنابراین، تفاوت این دو رقم معادل ۱۶۷ همت بوده است.

مقایسه دو حراج نشان می‌دهد تفاوت ریپوی جدید و سررسیدشده از ۹۶٫۱ همت در یازدهم آبان به ۱۶۷ همت در هجدهم آبان افزایش یافته است؛ یعنی حدود ۷۰٫۹ همت بیشتر از حراج قبلی. در مجموع، خالص تغییر حاصل از ریپوهای جدید و توافق‌های سررسیدشده در این دو حراج به حدود ۲۶۳٫۱ همت می‌رسد. با این حال، این ارقام صرفاً تغییرات تأمین مالی از مسیر توافق بازخرید را نشان می‌دهند و نباید معادل افزایش خالص ذخایر شبکه بانکی در نظر گرفته شوند. برای محاسبه اثر نهایی عملیات بر ذخایر بانکی باید تغییرات اضافه‌برداشت، اعتبارگیری قاعده‌مند، عملیات جذب منابع و سایر اقلام مؤثر بر ترازنامه بانک مرکزی نیز بررسی شود.

نرخ ریپو ۳۲ درصد ماند

افزایش قابل‌توجه حجم عملیات بازار باز در آبان‌ماه همزمان با تغییر نرخ توافق بازخرید اتفاق افتاده است. بر اساس گزارش‌های بانک مرکزی، حداقل نرخ ریپو در حراج‌های بیست‌وپنجم تا سی‌ام معادل ۲۳ درصد بود، اما در حراج سی‌ویکم به ۳۲ درصد افزایش یافت و در حراج سی‌ودوم نیز در همین سطح باقی ماند. به این ترتیب، در حالی که حداقل نرخ توافق بازخرید ۹ واحد درصد افزایش یافته، ارزش سفارش‌های پذیرفته‌شده نیز در دو حراج اخیر با رشد قابل‌توجهی همراه بوده است.

در توضیح این تغییرات، بانک مرکزی اعلام کرده که هدف از بازآرایی نرخ‌ها و سازوکار عملیات بازار باز، نزدیک کردن نرخ‌های رسمی به شرایط بازار و تقویت استفاده بانک‌ها از ابزارهای تأمین مالی بازارمحور است. بانک مرکزی همچنین اعلام کرده که افزایش تأمین مالی از مسیر توافق بازخرید با کاهش اتکای بانک‌ها به اضافه‌برداشت همراه بوده و بخشی از منابع جدید ریپو، جایگزین شیوه‌های قبلی تأمین نقدینگی شده است.

این توضیح از آن جهت اهمیت دارد که افزایش ارزش ریپو لزوماً به معنای افزایش یکسان نقدینگی خالص شبکه بانکی نیست. در صورتی که منابع دریافت‌شده از مسیر توافق بازخرید جایگزین منابع قبلی بانک‌ها شده باشد، اثر نهایی آن بر ذخایر می‌تواند کمتر از مبلغ ناخالص عملیات باشد. با این حال، برای بررسی میزان واقعی این جایگزینی، به اطلاعات مقایسه‌ای مانده اضافه‌برداشت بانک‌ها و سایر اقلام تأمین مالی بانک مرکزی نیاز است.

آنچه نتایج حراج‌های اخیر نشان می‌دهند، افزایش همزمان نرخ و حجم توافق بازخرید و تغییر محسوس نسبت پذیرش سفارش‌هاست؛ تحولی که ساختار تأمین مالی کوتاه‌مدت بانک‌ها را در آبان‌ماه وارد مرحله متفاوتی کرده است.

گزارش های بیشتر را در صفحه بانک و بیمه بخوانید.