جهان به برق هستهای شانس دوباره میدهد؟

بحران تنگه هرمز و اختلال در انتقال نفت و گاز، کشورها را به بازنگری در سیاستهای تامین انرژی واداشته است. در کنار افزایش سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، دستکم ۱۴ کشور از آغاز بحران، توافقهایی برای توسعه برق هستهای امضا کردهاند و نشان میدهد که رآکتورهای هستهای دوباره در برنامههای تامین برق جهان راه پیدا کردهاند.
به گزارش «نفت ما»، چرنوبیل برای سالها نام انرژی هستهای را با ترس و تردید گره زد. انفجار رآکتور شماره چهار این نیروگاه در سال ۱۹۸۶، مخالفت عمومی با ساخت نیروگاههای جدید را افزایش داد و حادثه فوکوشیما در سال ۲۰۱۱ نیز بر نگرانیها افزود. حالا بحران دیگری، این بار نه در یک نیروگاه بلکه در تنگه هرمز، بحث استفاده گستردهتر از برق هستهای را به صدر تصمیمهای انرژی بازگردانده است.
این بحران پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در زمستان ۱۴۰۴ و درگیریهای پس از آن شدت گرفت؛ درگیریهایی که رفتوآمد کشتیهای حامل نفت و گاز را در تنگه هرمز بهشدت مختل کرد. پیش از جنگ، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآوردههای نفتی از این مسیر عبور میکرد و نزدیک به یکپنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع نیز به آن وابسته بود. آژانس بینالمللی انرژی نیز در گزارش «چشمانداز جهانی انرژی ۲۰۲۶» که ۱۹ نوامبر منتشر شد، اختلال عرضه ناشی از بحران هرمز را بزرگترین شوک انرژی تاریخ توصیف کرد که پیامدهای آن همچنان ادامه دارد.
جهش انرژی خورشیدی در سایه بحران هرمز در ماههای نخست، انتظار میرفت اصلیترین برنده این وضعیت انرژی خورشیدی و بادی باشد. دولتهایی از کرهجنوبی و تایلند تا اتحادیه اروپا برای تقویت انرژیهای تجدیدپذیر برنامههایی اعلام کردند. آژانس بینالمللی انرژی نیز برآورد کرده سرمایهگذاری جهانی در پروژههای تجدیدپذیر طی سال ۲۰۲۶ به حدود ۶۶۵ میلیارد دلار برسد که ۳۶۵ میلیارد دلار آن به انرژی خورشیدی اختصاص دارد.
از سوی دیگر طبق دادههای گمرکی منتشرشده در گزارش رویترز، ارزش صادرات پنلهای خورشیدی چین در مارس با رشد سالانه ۶۷ درصدی به ۳ میلیارد و ۶۱۰ میلیون دلار رسید. واردات این محصولات در جنوب شرق آسیا از نظر ارزش ۲۶۷ درصد و در آفریقا ۲۳۸ درصد نسبت به مارس سال قبل افزایش یافت. فیلیپین و کنگو از بازارهای شاخص بودند.
بازگشت برق هستهای به جهان اما در سایه رشد پنلهای خورشیدی، گزینه دیگری نیز دوباره مورد توجه قرار گرفت: انرژی هستهای. برخلاف نیروگاه خورشیدی که تولید آن به تابش آفتاب وابسته است، رآکتور هستهای میتواند برق پایدار و کمکربن در مقیاس بزرگ تولید کند. این ویژگی برای کشورهایی اهمیت دارد که واردات گازشان مختل شده است. البته احداث نیروگاه هستهای راهحل کمبود برق امسال نیست؛ ساخت، تامین مالی و دریافت مجوز آن معمولاً سالها زمان میبرد.
آژانس بینالمللی انرژی درهمان گزارش ۱۹ نوامبر نوشته است که بحران ۲۰۲۶، مانند شوکهای نفتی دهه ۱۹۷۰، میتواند بازگشت برق هستهای را تقویت کند. براساس آماری که در این گزارش منتشر شده است، در میانه امسال نزدیک به ۹۰ گیگاوات ظرفیت هستهای جدید در جهان در حال ساخت بوده که بالاترین میزان در بیش از ۳۵ سال گذشته به شمار میآید. بیش از ۵۰ کشور نیز برای استفاده از برق هستهای برنامه یا هدفگذاری دارند.
۱۴کشور به دنبال توسعه برق هستهای؛ نقش پررنگ روسیه و آمریکا در توافقها بررسی توافقهای امضاشده از آغاز بحران تنگه هرمز تا ۲۱ نوامبر نشان میدهد دستکم ۱۴ کشور گامهای مشخصی در زمینه توسعه برق هستهای برداشتهاند؛ هرچند همه این گامها به معنای آغاز ساخت نیروگاه نیست. ویتنام ۲۳ مارس توافقی با روسیه برای ساخت نیروگاه نینتون یک، شامل دو رآکتور ۱۲۰۰ مگاواتی امضا کرد. یک روز بعد، ازبکستان نیز قرارداد پروژه مشترک خود با روسیه را اصلاح کرد تا دو رآکتور بزرگ و دو رآکتور کوچک در یک مجموعه ساخته شوند. قزاقستان هم ۲۸ مه درباره احداث نخستین نیروگاه هستهای خود و تامین مالی آن با روسیه توافق کرد.
در جنوب شرق آسیا، اندونزی ۱۶ اکتبر برای تامین ۲۰۰ مگاوات برق با استفاده از دو واحد هستهای شناور روسی به توافق رسید؛ پروژهای که قرار است برق بخشی از جزیره هالماهرارا فراهم کند. تایلند در سپتامبر توافقی با یک نهاد آمریکایی برای مطالعه امکان استقرار حدود ۶۰۰ مگاوات رآکتور کوچک امضا کرد. شرکت فیلیپینی آبویتزپاور نیز در ژوئیه تفاهمنامهای با شرکت کرهای KHNP برای بررسی کاربرد فناوری هستهای منعقد کرد. این دو توافق هنوز قرارداد ساخت نیستند.
آفریقا هم از این حرکت جدا نمانده است. رواندا در ماه مه با شرکت آمریکایی هولتک برای بررسی توسعه رآکتورهای کوچک SMR-300 توافق کرد. توگو نیز در ۲۸ اکتبر با روساتم تفاهمنامهای برای ارزیابی امکان اجرای پروژههای هستهای امضا کرد. برای کشورهایی که به دنبال افزایش دسترسی به برق هستند، رآکتورهای کوچک جذابیت دارند؛ زیرا در مقایسه با واحدهای بزرگتر، امکان بررسی پروژههایی با ظرفیت پایینتر را فراهم میکنند، هرچند مسائل هزینه و نظارت ایمنی همچنان پابرجاست.
در خاورمیانه، عربستان سعودی ۲۲ ژوئیه با آمریکا توافق همکاری هستهای غیرنظامی امضا کرد؛ توافقی که تا نوامبر هنوز در کنگره آمریکا محل بررسی و مناقشه بود و به معنای صدور مجوز ساخت نیروگاه محسوب نمیشود. ترکیه نیز پس از مذاکرات هستهای با شرکای خارجی، ۱۲ نوامبر با شرکت کانادایی کندو انرژی توافق کرد مطالعات امکانسنجی و طراحی اولیه یک پروژه جدید را انجام دهد. توجه به هستهای حتی به کشورهای تولیدکننده نفت و گاز رسیده است.
در اروپا، لهستان در اکتبر میان وزارت انرژی و شرکتهای داخلی توافقی برای آمادهسازی دومین نیروگاه هستهای امضا کرد. صربستان در ژوئیه با شرکت فرانسوی EDF و آژانس توسعه فرانسه برای پیشبرد زیرساختهای برنامه هستهای خود به توافق رسید. اسلواکی در اکتبر مطالعه طراحی اولیه رآکتور AP1000 را با وستینگهاوس آغاز کرد و بلغارستان ۱۹ نوامبر تفاهمنامهای برای بررسی رآکتورهای کوچک BWRX-300 امضا کرد. از قرارداد اجرایی تا مطالعه مقدماتی، فاصله زیادی وجود دارد؛ بااینحال، مجموعه این تصمیمها جهتگیری تازهای را نشان میدهد.
طلوع دوباره برق هستهای بر اساس اعلام انجمن جهانی هستهای در حاشیه اجلاس COP31، شمار کشورهای حامی افزایش سهبرابری ظرفیت تولید برق هستهای جهان تا سال ۲۰۵۰ به ۳۹ کشور رسیده است؛ در حالی که این ابتکار هنگام آغاز در اجلاس COP28 دبی در سال ۲۰۲۳ تنها ۲۲ حامی داشت. این افزایش نشاندهنده گسترش حمایت سیاسی کشورها از توسعه انرژی هستهای است، هرچند به معنای آغاز ساخت نیروگاه در تمامی این کشورها نیست.
هرچند طبق آمار آژانس بینالمللی انرژی سهم کنونی هستهای در برق جهان حدود ۹ درصد است، اما بازگشت هستهای، بحث خطرات آن را هم از میان نمیبرد. مسئله ایمنی، مدیریت پسماند پرتوزا، هزینه سرمایهگذاری، تامین سوخت و نظارت بینالمللی همچنان از موانع جدی این مسیر است. رآکتورهای کوچک نیز اگرچه در کانون توافقهای اخیر قرار گرفتهاند، هنوز برای گسترش تجاری در مقیاس وسیع با پرسشهای فنی و اقتصادی روبهرو هستند. افزون بر این، برق هستهای مستقیماً جایگزین نفت مصرفی کشتیها، هواپیماها و خودروهای بنزینی نمیشود؛ اثر آن بیشتر در کاهش وابستگی نیروگاهها به گاز و تقویت برقرسانی پایدار است.
با این همه، بحران هرمز یک محاسبه قدیمی را تغییر داده است و این پرسش نیز اهمیت یافته که در زمان جنگ و بستهشدن مسیرهای حیاتی، چه منبعی میتواند برق را در داخل مرزها تامین کند؟ خورشید و باد بخشی از پاسخاند و رآکتور هستهای هم، با همه هزینهها و مخاطراتش، بار دیگر روی میز قرار گرفته است.
تا این لحظه منبع مستقل دیگری این خبر را منتشر نکرده است.
بررسی خودکار: مقایسه با خبرهای ۷۲ ساعت اخیر منابع دیگر و اعتبار پایهی منبع؛ جایگزین داوری انسانی نیست.منبع: نفت ما
گفتوگو