توسعه زیست‌فناوری دریایی راهکاری برای افزایش تولید و تقویت امنیت غذایی
تهران- ایرنا- رئیس موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور با تاکید بر نقش فناوری‌های نوین در تامین پایدار غذا گفت: توسعه آبزی‌پروری، فرآوری محصولات دریایی و استفاده از ظرفیت ضایعات شیلاتی می‌تواند علاوه بر افزایش تولید و کاهش هزینه‌ها، زمینه تامین پروتئین مورد نیاز مردم و کاهش وابستگی به واردات را فراهم کند.
به گزارش خبرنگار اقتصادی ایرنا، محمد صدیق مرتضوی روز دوشنبه در همایش روز جهانی غذا با اشاره به اهمیت نوآوری در تامین امنیت غذایی افزود: رشد جمعیت جهان، محدودیت منابع آب و خاک و تغییرات اقلیمی از مهمترین چالش‌های پیش روی تولید غذا است که ضرورت بهره‌گیری از منابع پایدار و توسعه فناوری‌های نوین را بیش از گذشته افزایش می‌دهد.
رئیس موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور با اشاره به شعار روز جهانی غذا با عنوان «نوآوری امروز، تغذیه فردا» اظهارداشت: بر اساس پیش‌بینی‌ها جمعیت جهان تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۹ میلیارد نفر خواهد رسید و تامین غذای این جمعیت در شرایط محدودیت منابع طبیعی، نیازمند تغییر رویکردهای تولید و استفاده از ظرفیت منابع دریایی است.
وی با استناد به گزارش‌های سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) گفت: در سال ۲۰۲۴ حدود ۷۲۳ میلیون نفر در جهان با گرسنگی و سوءتغذیه روبه‌رو بوده‌اند و در چنین شرایطی توسعه آبزی‌پروری پایدار می‌تواند یکی از راهکارهای موثر برای افزایش دسترسی مردم به منابع پروتئینی باشد.
مرتضوی اضافه کرد: افزایش هزینه انرژی و مواد اولیه، نابرابری در دسترسی به فناوری، تغییرات اقلیمی و ضرورت توسعه پروتئین های جایگزین از دیگر چالش‌های صنعت جهانی غذا محسوب می‌شوند که اهمیت استفاده از نوآوری و فناوری‌های جدید در تولید محصولات غذایی را دوچندان کرده است.
وی با اشاره به روند تولید جهانی آبزیان گفت: تولید آبزیان در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ میلادی کمتر از ۲۰ میلیون تُن بود اما این میزان در سال‌های اخیر به حدود ۲۰۰ میلیون تُن رسیده و سهم آبزی‌پروری از مجموع تولیدات جهانی به حدود ۵۳ درصد افزایش یافته است.
رئیس موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور اضافه کرد: در دهه ۱۹۹۰ تنها حدود ۱۸ درصد تولیدات آبزیان از محل آبزی‌پروری تامین می‌شد، اما این سهم در سال ۲۰۲۰ به حدود ۵۵ درصد رسید و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۶۵ درصد افزایش یابد؛ روندی که نشان‌دهنده حرکت جهان به سمت توسعه آبزی‌پروری و کاهش اتکای نسبی به صید طبیعی است.
افزایش سهم تولیدات پرورشی در صنعت شیلات کشور
مرتضوی با اشاره به وضعیت تولیدات شیلاتی ایران گفت: بر اساس آمار سازمان شیلات ایران، سال گذشته حدود ۸۳۹ هزار تُن محصول از طریق صید و نزدیک به ۷۳۰ هزار تُن از محل آبزی‌پروری تولید شد که بیانگر افزایش سهم تولیدات پرورشی در صنعت شیلات کشور است.
وی با تاکید بر ظرفیت اقتصادی زیست فناوری دریایی اظهارداشت: بازار جهانی این حوزه با نرخ رشد سالانه حدود ۷.۹ درصد در حال گسترش است و ارزش آن در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۲ میلیارد دلار برآورد شده و پیش‌بینی می‌شود در آینده به حدود ۱۳۲ میلیارد دلار برسد.
رئیس موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور افزود: زیست‌فناوری دریایی تنها به پرورش و تولید ماهی محدود نمی‌شود بلکه زمینه‌های متنوعی از جمله تولید واکسن، استفاده از ریزجلبک‌ها، استخراج ترکیبات ارزشمند غذایی، توسعه آنزیم‌های دریایی و تولید بسته‌بندی‌های نوین را نیز شامل می‌شود.
مرتضوی با بیان اینکه نوآوری در صنعت غذای دریایی بر سه محور اصلی استوار است، تصریح کرد: فرآوری مواد غذایی و تولید محصولات جدید، ایجاد ارزش افزوده و توسعه اقتصاد چرخشی و همچنین بهره‌گیری از زیست‌فناوری دریایی از مهمترین محورهای فعالیت‌های پژوهشی این بخش به شمار می‌روند.
وی اضافه کرد: افزایش بهره‌وری، ارتقای کیفیت محصولات، مدیریت پسماند، کاهش ضایعات، توسعه پروتئین‌های جایگزین و حرکت به سمت تولید پایدار از روندهای مهم صنعت غذا در جهان است و موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور فعالیت‌های خود را متناسب با این رویکردها دنبال می‌کند.
رئیس موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور با اشاره به فعالیت‌های پژوهشی این موسسه اظهارداشت: یکی از برنامه‌های اصلی، استفاده از آبزیانی است که ارزش اقتصادی و تجاری کمتری دارند اما از نظر ارزش تغذیه‌ای و پروتئینی غنی هستند و می‌توان با فرآوری آنها محصولات غذایی متنوع و مقرون‌به‌صرفه تولید کرد.
مرتضوی افزود: در همین راستا پژوهش‌هایی برای فرآوری گونه‌های مختلف ماهیان از جمله کپور ماهیان و تولید محصولاتی مانند ناگت ماهی، برگر ماهی و سایر فرآورده‌های پروتئینی انجام شده و بخشی از دانش فنی این محصولات نیز به بخش خصوصی انتقال یافته است.
وی با اشاره به ظرفیت ماهیان ریزجثه در کشور گفت: در شمال کشور گونه‌هایی از ماهیان ریز و در جنوب ماهیانی مانند ساردین و موتو وجود دارند که با وجود ارزش تغذیه‌ای بالا بخش قابل توجهی از آنها برای تولید پودر ماهی استفاده می‌شود، در حالی که می‌توان از این منابع برای تولید محصولات غذایی با ارزش افزوده بیشتر بهره گرفت.
رئیس موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور تصریح کرد: هدف از توسعه این فناوری‌ها افزایش تنوع فرآورده‌های شیلاتی، ارتقای مصرف سرانه آبزیان و فراهم‌سازی امکان دسترسی خانوارها به محصولات پروتئینی با قیمت مناسب است.
مرتضوی با اشاره به حجم بالای ضایعات در صنایع فرآوری آبزیان گفت: در صنعت فرآوری تن ماهیان حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد ماده اولیه ورودی به کارخانه‌ها به ضایعات و محصولات جانبی تبدیل می‌شود که استفاده بهینه از این منابع می‌تواند فرصت قابل توجهی برای ایجاد ارزش افزوده و کاهش هدررفت مواد اولیه فراهم کند.
وی افزود: موسسه تحقیقات علوم شیلاتی در این زمینه اقداماتی برای تولید کودهای آلی و زیستی، کودهای آمینو اسیدی، آنزیم هایی مانند لیپاز و سیلاژ ماهی انجام داده و از ضایعات آبزیان برای تولید برخی محصولات آرایشی و بهداشتی استفاده شده است.
رئیس موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور ادامه داد: بازیابی ترکیبات ارزشمند از ضایعات شیلاتی از جمله پروتئین‌ها، چربی‌ها و مواد معدنی، علاوه بر کاهش آثار زیست‌محیطی پسماندها، می‌تواند به توسعه محصولات جدید و کاهش وابستگی به واردات برخی مواد اولیه کمک کند.
بهبود کیفیت محصولات غذایی کشور با تولید پروبیوتیک‌های بومی
مرتضوی با اشاره به فعالیت مراکز تحقیقاتی شمال و جنوب کشور در زمینه استخراج ترکیبات زیست‌فعال دریایی اظهارداشت: پژوهش‌هایی برای استخراج ترکیباتی مانند آلژینات، آگار و پلی‌فنول‌ها در حال انجام است که این مواد می‌توانند در بهبود فرمولاسیون، کیفیت و ارزش تغذیه‌ای محصولات غذایی مورد استفاده قرار گیرند.
وی به تولید پروبیوتیک‌های بومی در کشور اشاره کرد و گفت: با توجه به وابستگی به واردات برخی پروبیوتیک‌ها، پژوهشگران موسسه موفق به تولید نمونه‌های بومی شده‌اند که بخشی از آنها تجاری‌سازی شده و قابلیت استفاده در صنعت آبزی‌پروری را دارند.
رئیس موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور افزود: این پروبیوتیک‌ها کاربردهای متعددی از جمله پیشگیری از بیماری‌های عفونی آبزیان، بهبود کیفیت آب، تقویت سیستم ایمنی و افزایش رشد دارند و دانش فنی تولید مجموعه‌ای از پروبیوتیک‌های بومی نیز به بخش خصوصی واگذار شده است. مرتضوی افزود: توسعه تولید نیمه‌صنعتی و صنعتی پروبیوتیک‌های بومی مورد استفاده در پرورش میگو و خوراک آبزیان نیز از دیگر برنامه‌های پژوهشی این موسسه است که می‌تواند به کاهش وابستگی به واردات، افزایش بهره‌وری و تقویت تولید داخلی کمک کند. وی با تاکید بر ضرورت گسترش ارتباط میان مراکز تحقیقاتی و فعالان صنعت شیلات خاطرنشان کرد: توسعه فناوری‌های نوین در بخش شیلات نیازمند همکاری گسترده پژوهشگران، تولیدکنندگان، بهره‌برداران و دستگاه‌های اجرایی است و امیدواریم با تقویت این ارتباط، زمینه تجاری‌سازی بیشتر دستاوردهای علمی، افزایش تولید محصولات دریایی و تامین پایدار امنیت غذایی کشور فراهم شود.
تا این لحظه منبع مستقل دیگری این خبر را منتشر نکرده است.
بررسی خودکار: مقایسه با خبرهای ۷۲ ساعت اخیر منابع دیگر و اعتبار پایه‌ی منبع؛ جایگزین داوری انسانی نیست.منبع: ایرنا