تنگه‌های سرنوشت‌ساز: چگونه ایالات متحده می‌تواند کانادا را تضعیف کند تا مالک آن شود + نمودار و نقشه

به گزارش تجارت نیوز، ژئوپلتیکال مانیتور با انتشار یادداشتی نوشت: دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، به‌روشنی اعلام کرده است که خواهان کنترل بیشتر بر نیمکره غربی است.

او این رویکرد را در قبال ونزوئلا نشان داد؛ جایی که با دستگیری رئیس‌جمهور این کشور، تحمیل یک دولت غیرمنتخب و تضمین دسترسی آمریکا به حدود ۶۵ میلیارد بشکه ذخایر نفت خام، سیاست خود را به اجرا گذاشت.

ترامپ همچنین در انتخابات اخیر آرژانتین مداخله کرده، علیه کوبا محاصره نفتی و تحریم‌های دیگر اعمال کرده و کلمبیا را به اقدام نظامی تهدید کرده است.

اما به نظر می‌رسد ترامپ اهداف حداکثری را دنبال می‌کند. او تهدید کرده که با اقدام نظامی، گرینلند را از دانمارک گرفته و تصرف خواهد کرد. همچنین مدعی است که در صورت لزوم، با استفاده از اهرم اقتصادی کانادا را به پنجاه‌ویکمین ایالت آمریکا تبدیل خواهد کرد؛ حتی در شرایطی که مدعی است ایالات متحده «به هیچ چیزی از کانادا نیاز ندارد».

این رویکرد را می‌توان در اعمال تعرفه‌های ترامپ علیه صادرات کانادا به آمریکا مشاهده کرد. در واکنش به این اقدامات، مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، تلاش می‌کند صادرات کالا و خدمات این کشور را به بازارهای دیگر افزایش دهد تا وابستگی اقتصادی به ایالات متحده کاهش یابد.

در این مقاله بررسی می ش.د که ترامپ چگونه می‌تواند از نفت خام ـ ارزشمندترین کالای صادراتی کانادا ـ برای تحقق خواسته ای استفاده کند که هدفش «شکستن کانادا برای تصاحب آن» است.

صادرات نفت خام کانادا

برخلاف ادعای ترامپ مبنی بر اینکه آمریکا به چیزی از کانادا نیاز ندارد، داده‌های واردات نفت خام ایالات متحده از اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) تصویر متفاوتی ترسیم می کند.

بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵، ایالات متحده واردات نفت خام خود را حدود یک میلیارد بشکه کاهش داد. با وجود این کاهش، واردات نفت خام آمریکا از کانادا بیش از ۹۰۰ میلیون بشکه افزایش یافت؛ به‌گونه‌ای که حجم آن از ۴۹۳ میلیون بشکه در سال ۲۰۰۰ به ۱.۴۳ میلیارد بشکه در سال ۲۰۲۵ رسید.

به بیان دیگر، کانادا نزدیک به دو سوم واردات نفت خام آمریکا را تامین می‌کرد.

اگرچه بخش عمده صادرات نفت خام کانادا همچنان راهی بازار آمریکا می‌شود، اما حجم فزاینده‌ای از این نفت به بازارهای آسیایی و اروپایی صادر می‌شود.

سهم صادرات نفت خام کانادا به خارج از آمریکا از کمتر از یک درصد در اوایل دهه ۲۰۰۰ افزایش یافته و تا سال ۲۰۲۵ به بیش از ۱۰ درصد رسیده است.

در سال ۲۰۲۵، صادرات نفت خام کانادا به بازارهای غیرآمریکایی حدود ۱۶۹ میلیون بشکه بود که تقریبا دو سوم آن به بازارهای آسیایی اختصاص داشت. چین حدودا نیمی از این حجم را دریافت کرد.

کانادا که خود را به عنوان منبعی قابل‌اعتمادتر برای تامین نفت خام نسبت به برخی کشورهای خاورمیانه معرفی می‌کند، قصد دارد طی یک ربع قرن آینده تولید نفت خام خود را هم برای بازار داخلی و هم برای بازارهای خارجی افزایش دهد.

صادرات نفت خام بخشی از هدف مارک کارنی برای دو برابر کردن صادرات منابع طبیعی، کالاها و خدمات کانادا طی دهه آینده است.

اگرچه موقعیت جغرافیایی باعث می‌شود بخش عمده تجارت کانادا همچنان با ایالات متحده باقی بماند، اما افزایش صادرات، به‌ویژه در حوزه نفت خام و گاز طبیعی، برای تنوع‌بخشی به شرکای تجاری این کشور ضروری تلقی می‌شود.

محدود کردن مسیرهای صادرات نفت خام کانادا

در جریان مذاکرات تجاری اخیر میان کانادا و ایالات متحده، یکی از خواسته‌های مذاکره‌کنندگان آمریکایی این بود که واشنگتن بتواند توانایی کانادا برای مذاکره درباره توافق‌های تجاری با کشورهای دیگر را محدود کند.

اما نخست‌وزیر کانادا در نهایت به مذاکره‌کنندگان خود دستور داد این خواسته و سایر مطالبات مشابه را رد و مذاکرات را ترک کنند.

در سال جاری، شاهد آن بودیم که ترامپ برای وادار کردن دولت‌های ونزوئلا، کوبا و ایران به پذیرش خواسته‌های خود، محاصره‌های نفتی اعمال کرد.

پرسش این است: اگر ترامپ تصمیم بگیرد کانادا نباید با کشوری خاص ـ مانند چین یا فرانسه ـ یا منطقه‌ای مانند اروپا تجارت کند، آیا می‌تواند همین سیاست را علیه کانادا نیز اعمال کند؟

مسدود کردن صادرات نفت خام کانادا

کانادا در حال حاضر نفت خام خود را از سواحل غربی و شرقی صادر می‌کند و همچنین برنامه‌هایی برای ایجاد یک مسیر کشتیرانی در قطب شمال دارد.

در ساحل غربی، سامانه خط لوله ترانس ماونتین به طول ۱۵۰۰ کیلومتر شامل دو خط لوله است که طراحی شده‌اند تا روزانه حداکثر ۸۹۰ هزار بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی را از ادمونتون در آلبرتا به پایانه دریایی وِست‌ریج در برنابی، بریتیش کلمبیا منتقل کنند.

دولت‌های کانادا و آلبرتا همچنین با ساخت یک خط لوله جدید با ظرفیت یک میلیون بشکه در روز موافقت کرده‌اند.

انتظار می‌رود این خط لوله مسیر فعلی ترانس ماونتین را دنبال کند، اما در یک پایانه جدید در رابرتس‌بنک در بریتیش کلمبیا پایان یابد.

هر دو پایانه در منطقه ونکوور قرار دارند.

کشتی‌هایی که مقصدشان ونکوور است یا از این بندر حرکت می‌کنند، باید از تنگه خوان د فوکا عبور کنند؛ آبراهی که میان کانادا (جزیره ونکوور) و ایالات متحده (ایالت واشنگتن) مشترک است.

این تنگه حدود ۲۰ کیلومتر عرض و ۹۰ کیلومتر طول دارد؛ یعنی نسبت به تنگه هرمز کوتاه‌تر و باریک‌تر است؛ همان تنگه‌ای که عبور و مرور در آن در جریان جنگ ایران مختل شد.

ابعاد محدود تنگه خوان د فوکا به این معناست که کشتی‌های نفتکش یا سایر شناورها می‌توانند توسط ناوهای نیروی دریایی آمریکا متوقف شوند، از ورود به بنادر کانادا منع شوند یا به سمت بنادر آمریکا هدایت شوند.

چنین اقدامی می‌تواند صادرات نفت خام کانادا ـ و سایر کالاهای این کشور ـ به بازارهای آسیایی را قطع کند.

نیروی دریایی آمریکا همچنین یک پایگاه زیردریایی هسته‌ای در پوگت‌ساوند، در انتهای جنوب شرقی این تنگه، دارد.

درباره ساحل شرقی

تولید نفت خام در ساحل شرقی کانادا در آب‌های فراساحلی جزیره نیوفاندلند (بخشی از استان نیوفاندلند و لابرادور) انجام می‌شود.

تولید از میدان‌های موجود در حال افزایش است؛ در سال ۲۰۲۶، متوسط تولید این منطقه حدود ۲۹۲ هزار بشکه در روز بود که معادل ۵.۴ درصد از کل تولید نفت کانادا است.

انتظار می‌رود در صورت آغاز پروژه بی دو نورد (Bay du Nord) شرکت اکوینور در سال ۲۰۳۱، تولید نفت این منطقه باز هم افزایش یابد.

نفت خام استخراج‌شده از میدان‌های فراساحلی، در سکوهای نفتی دریایی مانند هیبِرنیا (Hibernia) و هِبرون (Hebron) یا در شناورهای FPSO (شناورهای تولید، ذخیره‌سازی و تخلیه نفت) مانند ترا نووا (Terra Nova) و سی‌رز (SeaRose) ذخیره می‌شود تا توسط نفتکش‌های شاتل برداشت شود.

این نفتکش‌ها نفت را از مناطق فراساحلی به پایانه انتقال ویفن‌هد (Whiffen Head) در خلیج پلِسنتیا منتقل می‌کنند؛ از آنجا نفت خام به اروپا و ایالات متحده صادر می‌شود.

راه‌های مختلفی وجود دارد که نیروی دریایی آمریکا می‌تواند در تولید نفت فراساحلی نیوفاندلند و لابرادور مداخله کند.برای مثال، واشنگتن می‌تواند مسیر ورود نفتکش‌هایی را که به مقصد پایانه ویفن‌هد حرکت می‌کنند مسدود کند.

راه دیگر، موقعیت جغرافیایی پروژه‌های جدید فراساحلی است. به عنوان نمونه، پروژه بی دو نورد خارج از محدوده ۲۰۰ مایل دریایی کانادا قرار دارد.

نیروی دریایی آمریکا می‌تواند با طرح ادعاهایی مانند نگرانی‌های زیست‌محیطی درباره نشت نفت در آب‌های بین‌المللی، یک سکوی نفتی فراساحلی یا شناور FPSO را توقیف کند.

نفت خام غرب کانادا همچنین می‌تواند از طریق بندر مونترال به اروپا صادر شود.

مونترال نفت خام آلبرتا را از طریق خط لوله انبریج مین‌لاین (Enbridge Mainline) دریافت می‌کند؛ سامانه‌ای که شامل بخش کانادایی مین‌لاین و بخش‌های آمریکایی آن، یعنی سامانه لیک‌هد (Lakehead) و خط ۵ (Line 5) است.

خط ۵ در سارنیا به خط ۹ (Line 9) متصل می‌شود و نفت را از جنوب انتاریو به مونترال منتقل می‌کند.

وابستگی بخش قابل توجهی از تامین نفت خام شرق کانادا به مسیرهایی که از خاک آمریکا عبور می‌کنند، سال‌هاست به عنوان یک مسئله مرتبط با امنیت انرژی برای بسیاری از کانادایی‌ها مطرح بوده است.

به همین دلیل، پروژه‌ای کانادایی به نام خط لوله سپر شمالی (Northern Shield) از سوی دولت استان انتاریو پیشنهاد شده است.

هدف این پروژه ایجاد ارتباط مستقیم میان انتاریو و آلبرتاست؛ مسیری که به جای عبور از ایالات متحده، از استان‌های ساسکاچوان و منیتوبا در داخل خاک کانادا عبور خواهد کرد.با این حال، مشخص نیست که این پروژه در نهایت اجرایی خواهد شد یا نه.

هر نفتکشی که از مونترال با محموله نفت خام صادراتی حرکت کند، باید از رودخانه سنت‌لورنس عبور کند و سپس از تنگه کابوت (Cabot Strait) عبور کند؛ آبراهی به عرض حدود ۱۱۰ کیلومتر میان جزیره کیپ برتون در نوا اسکوشیا و جزیره نیوفاندلند.

این مسیر نیز می‌تواند در صورت تصمیم واشنگتن، در معرض مداخله نیروی دریایی آمریکا قرار گیرد.

کانادا همچنین برنامه‌هایی برای صادرات نفت خام غرب این کشور از طریق بندر چرچیل در شمال استان منیتوبا در خلیج هادسون دارد.

از چرچیل، نفتکش‌ها باید به سمت شمال حرکت کرده و از تنگه هادسون عبور کنند.

عرض متوسط این تنگه حدود ۱۵۰ کیلومتر است، اما در ورودی شرقی آن که به دریای لابرادور متصل می‌شود، باریک‌ترین نقطه حدود ۷۰ کیلومتر عرض دارد.همانند تنگه خوان د فوکا، خلیج پلسنتیا و تنگه کابوت، نیروی دریایی آمریکا می‌تواند ورود یا خروج کشتی‌ها از مسیر تنگه هادسون را نیز مسدود کند.

کانادا همچنین صادرات گاز طبیعی مایع‌شده (LNG) خود به بازارهای آسیایی را افزایش می‌دهد.این کشور در حال حاضر گاز طبیعی مایع را در یک تأسیسات مایع‌سازی LNG در کیتیمات، بریتیش کلمبیا تولید می‌کند و سپس این محموله‌ها از طریق تنگه هِکِیت (Hecate Strait) به اقیانوس آرام و سپس به کشورهای آسیایی منتقل می‌شوند.

تاسیسات دیگری برای تولید LNG نیز در سواحل غربی کانادا در حال ساخت یا برنامه‌ریزی هستند که هدف آنها تامین بازارهای آسیایی است.

همانند صادرات نفت خام از طریق نفتکش، نیروی دریایی آمریکا می‌تواند تنگه هکیت یا هر آبراه دیگری را که کانادا برای صادرات محصولات انرژی خود استفاده می‌کند، مسدود کند.

«ما را بشکنند تا مالک ما شوند»

مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، در چندین مناسبت اشاره کرده است که ترامپ تلاش می‌کند «ما را بشکند تا بتواند مالک ما شود».راه‌حل نخست‌وزیر کانادا، افزایش تجارت با کشورهای دیگر است؛ اقدامی که بخش قابل توجهی از آن از طریق تعداد محدودی آبراه انجام خواهد شد و هدف آن کاهش وابستگی به ایالات متحده است.

موفقیت این راهبرد اما به این فرض وابسته است که نه ترامپ و نه جانشینان او تلاش نکنند این سیاست‌ها را ادامه دهند.

اگر ترامپ با شرکای تجاری کانادا مخالف باشد، حمله به زیرساخت‌های صادراتی این کشور ـ همان‌گونه که علیه ایران انجام داده است ـ لزوما به نفع آمریکا نخواهد بود.

او می‌تواند با باقی گذاشتن زیرساخت‌ها در جای خود، اما مسدود کردن تجارت دریایی، تعیین کند که کانادا نفت خام خود یا هر کالای دیگری را به کدام کشورها صادر کند.

قدرت نظامی ایالات متحده احتمالا باعث خواهد شد کشورهای دیگر از دفاع از مسیرهای تجاری کانادا خودداری کنند.توان محدود نیروی دریایی کانادا نیز گزینه‌های این کشور برای مقابله با آمریکا را کاهش می‌دهد.

در همین راستا می توان گفت جغرافیا برای کانادا همزمان یک نعمت و یک نفرین بوده است.کانادایی‌ها از منابع طبیعی فراوانی برخوردارند؛ منابعی که به رشد و شکوفایی این کشور کمک کرده‌اند.

اما همین جغرافیا یک نقطه ضعف نیز ایجاد کرده است؛ زیرا کانادا در نهایت در برابر تصمیم‌ها و خواسته‌های ایالات متحده آسیب‌پذیر است؛ واقعیتی که دونالد ترامپ اکنون آن را به نمایش می‌گذارد.