با محصولات خلاقانه، مفاهیم جنگ و هویت ملی را برای کودکان روایت میکنیم

مدیر خلاقشو گفت: محصول «خیبرشکن» قطعات مختلفی دارد از جمله یک مدار الکتریکی ساده. با بستن مدار، موشک روشن میشود. در طراحی محصول، این روشن شدن را به انرژی موشک تشبیه کرده بودیم.
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، مائده سادات مرویان حسینی: انتقال مفاهیم و ارزشهای فرهنگی کشور به کودکان، به زبانی ساده و جذاب، همیشه یکی از دغدغههای مهم در کشور ما بوده است؛ البته این موضوع به ایران محدود نمیشود و در بسیاری از کشورهای جهان مورد توجه قرار دارد. در همین راستا، صنایع خلاق بهعنوان یکی از مؤثرترین راهها برای آموزش و انتقال این مفاهیم شناخته میشوند؛ چراکه میتوانند در کنار ایجاد جذابیت، یادگیری را برای کودک عمیقتر و ماندگارتر کنند. از همین رو، طراحی محصولاتی که مفاهیم تربیتی، فرهنگی و دینی را به تجربههایی جذاب برای کودکان تبدیل میکنند، اهمیت ویژهای دارد. در سالهای اخیر، مجموعهها و مؤسسات متعددی با درک این اهمیت، تلاش کردند مفاهیم ملی، هویتی و دینی ایرانی را با زبانی ساده و خلاقانه به کودکان معرفی کنند.
یکی از این مجموعهها، مؤسسه «خلاق اندیشان نامدار» است که فعالیت خود را از سال ۱۳۹۷ آغاز کرده و در راستای توسعه فعالیتهای خود، سه مجموعه تخصصی با حوزههای کاری متفاوت را شکل داده است. «خلاقشو» یکی از این مجموعههاست که با تمرکز بر طراحی و تولید محصولات خلاقانه و فعالیتمحور برای کودکان فعالیت میکند. این مجموعه تلاش میکند موضوعات و مفاهیم ایرانی و مناسبتهای ملی، مذهبی و فرهنگی را از طریق بازی، کاردستی و فعالیتهای تعاملی به تجربههایی ملموس و جذاب برای کودکان تبدیل کند؛ بهگونهای که کودکان در جریان خلق و تجربه این فعالیتها، با مفاهیم مورد نظر آشنا شوند. برای آشنایی بیشتر با فعالیتهای خلاقشو، دغدغههای آن در طراحی محصولات کودک، نمونههایی از تولیدات با محوریت هویت ملی و دینی و همچنین نقش صنایع خلاق در انتقال مفاهیم به نسل جدید، با سارا یزدیزاده، مدیر «خلاقشو» به گفتوگو نشستیم.
* در ابتدا کمی درباره مؤسسه خلاقشو توضیح دهید. از چه سالی و با چه رویکردی فعالیت خود را شروع کردید؟
مجموعه ما از سال ۱۳۹۷ شکل گرفت. در ابتدا یک استارتاپ بود که تعدادی از جوانان با دغدغههای مشترک دور هم جمع شدند و این مجموعه را راهاندازی کردند. فعالیت اولیه ما برگزاری برنامهها، رویدادها و دورههای آموزشی برای مدارس، سازمانها و مجموعههای مختلف بود. گروه هدف ما نیز کودکان و نوجوانان بودند. به این معنا که حتی زمانی که با سازمانها همکاری میکردیم، برای فرزندان کارکنان آنها برنامههایی طراحی و اجرا میکردیم.
طبیعتاً نمیتوانیم از کودکان بخواهیم بنشینند و به سخنرانی گوش دهند یا مفهومی را مستقیم به آنها منتقل کنیم. بهطور کلی، مضامین تربیتی و حتی مفاهیم دینی، برای انتقال به کودکان معمولاً به ابزارهایی مانند داستان، بازی و فعالیتهای مختلف نیاز دارند. به همین دلیل تصمیم گرفتیم روی همین فعالیتها و محصولات تمرکز کنیم
در حال حاضر، حدود دو سال است که مجموعه با توجه به توسعه و رشد خود، به چند بخش مختلف تقسیم شده است. بخش برگزاری برنامهها که بازوی اجرایی مجموعه محسوب میشد، مستقل شده و تحت عنوان گروه برگزاری «کارنو» به فعالیت خود ادامه میدهد.
مجموعه «خلاقشو» که پیشتر فعالیتهای اجرایی را بر عهده داشت، حدود دو سال است که وارد حوزه طراحی و تولید محصول شده است. این بخش بهطور مشخص برای کودکان هفت تا دوازده سال فعالیت میکند؛ البته محصولات دیگری نیز برای گروههای سنی پایینتر و بالاتر، متناسب با درخواست مجموعهها، طراحی و تولید میکنیم. بااینحال، گروه هدف اصلی ما کودکان هفت تا دوازده سال هستند.
* چرا وارد حوزه طراحی و تولید محصول هویتمحور برای کودکان شدید؟ چه نیازی را در این زمینه احساس میکردید؟
ما چند دغدغه اصلی داشتیم. مجموعه ما فضایی با رویکرد مذهبی دارد و برایمان مهم بود که بر اساس دغدغههایی که داشتیم، روی چند موضوع مشخص تمرکز کنیم. یکی از این موضوعات، مسائل تربیتی و دیگری دغدغههای مذهبی بود. چیزی که خودمان در ارتباط با بچهها، بهویژه کودکانی که در اطرافمان بودند، مشاهده میکردیم و از خانوادهها نیز میشنیدیم، این بود که محصولات فعالیتمحور برای کودکان چندان در دسترس نبودند.
برای مثال، در مناسبتهای مختلف، مانند مراسم روضه یا جشنها، زمانی که میخواستیم فعالیتی برای بچهها انجام دهیم، خودمان به سراغ مجموعههای مختلف میرفتیم. اما محصولاتی که معمولاً ارائه میشدند، بیشتر وسایل آمادهای بودند که میشد آنها را تهیه کرد و به بچهها هدیه داد. همانطور که میدانید، معمولاً پیکسل، گلسر و وسایل آماده مشابهی به کودکان هدیه داده میشود. اما ما به دنبال این بودیم که اگر کودکی قرار است در چنین فضاهایی حضور داشته باشد، بتواند بهصورت فعالانه نیز در آن مشارکت کند و فعالیتی متناسب با سن خود داشته باشد.
طبیعتاً نمیتوانیم از کودکان بخواهیم بنشینند و به سخنرانی گوش دهند یا صرفاً از طریق ارائه مستقیم محتوا، مفهومی را به آنها منتقل کنیم. بهطور کلی، مضامین تربیتی و حتی مفاهیم دینی، با توجه به ماهیت انتزاعی آنها، برای انتقال به کودکان معمولاً به ابزارهایی مانند داستان، بازی و فعالیتهای مختلف نیاز دارند. به همین دلیل تصمیم گرفتیم روی همین فعالیتها و محصولات تمرکز کنیم و تلاش کنیم مناسبتهای ملی و مذهبی مختلف و موضوعات متنوعی را که مجموعهها از ما درخواست میکنند، به محصولات فعالیتمحور تبدیل کنیم.
* معمولا چه محصولاتی طراحی و تولید میکنید و در فرایند طراحی، از انتخاب موضوع تا شکل نهایی محصول، به چه نکاتی توجه میکنید؟
چارچوبی ما که در طراحی محصولات داریم، همان بستههای فعالیتمحور است. اگر محصولات ما را مشاهده کنید، متوجه میشوید که هیچکدام صرفاً یک وسیله آماده نیستند که به کودک هدیه داده شوند و او آن را در گوشهای بگذارد و دیگر کاری با آن نداشته باشد. تمام محصولات ما فعالیتمحور هستند؛ یعنی کودک باید چیزی بسازد، نقاشی کند، رنگآمیزی انجام دهد، قطعات مختلف را کنار هم قرار دهد یا محصولی را مونتاژ کند. در واقع، خود کودک در ساخت و به نتیجه رساندن محصول نقش دارد.
فعالیتهایی هم که تاکنون انجام دادیم، مناسبتهای اصلی سال را پوشش دادند؛ چه مناسبتهای ملی و چه مناسبتهای مذهبی. برای مثال، نوروز، شب یلدا، ماه مبارک رمضان و عید غدیر از جمله این مناسبتها هستند. حتی سال گذشته، زمانی که جنگ دوازدهروزه اتفاق افتاد، محصولی نیز با موضوع جنگ طراحی کردیم و تلاش کردیم این موضوع را هم پوشش دهیم. شاید یکی از مزیتهای اصلی ما در حوزه طراحی محصول، طراحی اختصاصی برای مجموعهها باشد. برای مثال، مجموعهای از ما درخواست کرد که متناسب با مفهوم و هویت آن مجموعه، یک استیکر سهبعدی طراحی کنیم.
موضوع دیگری که تلاش میکنیم به آن توجه داشته باشیم، این است که برخی محصولات و فعالیتها در بازههای زمانی مختلف ترند میشوند. برای مثال، مدتی استیکرهای سهبعدی با زمینههای ایزومتریک بسیار پرطرفدار شدند؛ محصولاتی که در آنها کودکان باید استیکرها را روی یک زمینه مشخص بچینند. اما وقتی در بازار جستوجو میکردید، تقریباً تمام استیکرهای موجود مربوط به طرحهای انیمیشنهای خارجی، مانند کرومی، بودند و همگی وارداتی محسوب میشدند.
ما تصمیم گرفتیم کمی روی این موضوع کار کنیم. متریالهای مختلف و روشهای چاپ گوناگون را آزمایش کردیم و در نهایت، چهار یا پنج طرح استیکر سهبعدی با موضوعات مختلف و متناسب با فرهنگ بومی خودمان طراحی کردیم. از جمله این طرحها، محصولاتی با موضوع شب یلدا و نیمه شعبان بود. همچنین برای سالگرد حاج قاسم، یکی از داستانهای مرتبط با ایشان را به یک استیکر سهبعدی تبدیل کردیم.
در یکی از این موارد، مجموعهای که سفارشدهنده محصول بود، از ما خواست بر اساس هویت و مفهوم مجموعه خودش که یک کتابخانه بود، این استیکر را طراحی کنیم. در نمونه دیگری نیز مجموعهای بر اساس یک روایت مشخص از ما درخواست محصول داشت. برای مثال، در رابطه با امام رضا (ع)، روایتی را انتخاب کردیم و بر اساس آن، استیکری مرتبط طراحی و تولید کردیم.
* یکی از محصولاتی که بعد از جنگ 12 روزه طراحی کردید، «خیبرشکن» است. ممکن است کمی درباره این محصول توضیح دهید؟ چه شد که تصمیم به طراحی و تولید آن گرفتید، چه هدفی داشتید و این محصول به چه شکلی استفاده میشود؟
پیش از تولید «خیبرشکن»، در نوروز ۱۴۰۴ محصولی با عنوان «کارتپستال نورانی» داشتیم. در این محصول، بچهها یک سفره هفتسین درست میکردند. هدف ما این بود که کودکان را با آدابورسوم نوروز، سفره هفتسین و مفاهیم مرتبط با آن آشنا کنیم. در طراحی این محصول، از ترکیب کاغذ و الکترونیک استفاده کردیم. بچهها باید یک مدار الکتریکی میبستند و ما آموزش ساخت مدار را نیز در اختیارشان قرار میدادیم. آموزشهای ما بهصورت ویدئویی بود؛ به این شکل که بچهها میتوانستند محصول را اسکن کنند و فیلم آموزشی آن را ببینند.
پس از بستن مدار، سفره هفتسین خود را نیز به سلیقه خودشان میچیدند. در نهایت، یک خروجی سهبعدی زیبا به دست میآمد که شمعدانیهای آن نیز به دلیل مداری که کودکان ساخته بودند، روشن میشدند. پس از آن، در خردادماه با جنگ دوازدهروزه مواجه شدیم. در تیرماه، زمانی که جنگ به پایان رسیده بود، یک سازمان از ما درخواست کرد که محصولی برای کودکان با موضوع جنگ و حالوهوای کشور طراحی کنیم.
ما نیز خیلی سریع دستبهکار شدیم. از آنجا که قالب قبلی محصول، یعنی همان قالب کارتپستال نورانی، برای کودکان جذاب بود و متریال آن نیز برایشان جالب به نظر میرسید، تصمیم گرفتیم از همان متریال استفاده کنیم. بچهها از اینکه یک مدار میبستند و چراغی روشن میشد، بسیار لذت میبردند و این موضوع برایشان جذاب بود. به همین دلیل، محصول «خیبرشکن» را نیز با همان رویکرد طراحی کردیم.
چارچوبی ما که در طراحی محصولات داریم، همان بستههای فعالیتمحور است. اگر محصولات ما را مشاهده کنید، متوجه میشوید که هیچکدام صرفاً یک وسیله آماده نیستند که به کودک هدیه داده شوند. تمام محصولات ما فعالیتمحور هستند؛ یعنی کودک باید چیزی بسازد، نقاشی کند، رنگآمیزی انجام دهد، قطعات مختلف را کنار هم قرار دهد یا محصولی را مونتاژ کند
در این محصول، کودکان باید یک صحنه را میساختند. قطعات مختلفی در اختیارشان قرار میگرفت که با استفاده از آنها میتوانستند صحنه موردنظر را شکل دهند. در کنار آن نیز باید یک مدار الکتریکی بسیار ساده میبستند. تلاش کردیم مدار آن فقط یک چراغ داشته باشد و ساختار بسیار سادهای برای آن در نظر بگیریم تا پیچیدگی خاصی نداشته باشد. کودکان مدار را میبستند و این مدار موشک آنها را روشن میکرد. در طراحی محصول، این روشن شدن را به انرژی موشک تشبیه کرده بودیم. در متنی هم که برای کودکان نوشته بودیم، از استعارهای درباره دعا استفاده کردیم.
هدفمان این بود که بچهها را به سمت دعا کردن سوق دهیم و این مفهوم را منتقل کنیم که با دعاهای خود، به حرکت موشکها و موفقیتآمیز بودن مأموریت آنها کمک میکنند. از طرف دیگر، بخشی در محصول داشتیم که کودکان میتوانستند برای رزمندگان نامه بنویسند و آن را ارسال کنند. هدف دیگر ما از طراحی این محصول این بود که بچهها با پیشرفتها و موفقیتهایی که کشورمان در حوزههای مختلف به دست آورده است، آشنا شوند. میخواستیم کودکان ببینند قدرت و توانمندیهایی که امروز در اختیار داریم، از کجا به دست آمدند و با دستاوردهای مختلف کشور آشنا شوند.
همچنین یک داستان با زبان کودکانه داشتیم که اتفاقات را روایت میکرد؛ اینکه در گذشته چه اتفاقی افتاده بود، اکنون چه شرایطی به وجود آمده بود، چه کسانی حمله کرده بودند، به دنبال چه چیزی بودند و در مجموع ماجرا از چه قرار بود. در کنار این موارد، یک کارت معرفی موشک نیز داشتیم تا بچهها بتوانند اطلاعات بیشتری درباره آن به دست بیاورند.
محصول دیگری را با محوریت «باید برخاست» در ایام برگزاری مراسم وداع و تشییع رهبر شهید طراحی و تولید کردیم. در طول سه روز برگزاری مراسم تشییع، در مکانی که در اختیار ما قرار داده شده بود، یعنی یک فرهنگسرا، غرفهای برپا کردیم. در آنجا هشت فعالیت مختلف متناسب با موضوع تشییع و رهبری برای کودکان تعریف شده بود.
فعالیت دیگری که داشتیم، ساخت یک گل لاله متحرک بود. این محصول با محوریت مفهوم «از خون جوانان وطن لاله دمیده» طراحی شده بود. کودکان تصاویر شهدا را مشاهده میکردند و تصویر رهبر شهید را نیز در مرکز گل قرار میدادند. و خودشان عکسهای شهدا را میچسباندند. فعالیتهای مربوط به مراسم تشییع، از جمله همین موارد، فعالیتهای کوتاهمدتی بودند که حدود ده تا پانزده دقیقه زمان میبردند. بچهها در این مدت وارد غرفه میشدند، فعالیت را انجام میدادند و در نهایت گل لاله خود را میساختند. این گل امکان باز و بسته شدن نیز داشت.
* در طراحی محصولاتتان از روانشناسان کودک یا متخصصان دینی نیز کمک میگیرید؟
در مجموعه و تیم خودمان، افراد متخصصی حضور دارند. برای مثال، خود من در رشته روانشناسی تربیتی تحصیل کردم و دوستان دیگرمان نیز هرکدام در حوزههای مختلف مرتبط با روانشناسی و تربیت کودک تخصص دارند. بااینحال، در مواردی که برایمان سؤال یا ابهامی پیش میآید، از متخصصان دیگری که طبیعتاً تجربه بیشتری دارند نیز کمک میگیریم. در رابطه با مفاهیم دینی، معمولاً فرایند کار به این شکل است که ابتدا ایدهپردازی انجام میدهیم و طراحی اولیه محصول شکل میگیرد. سپس چند نفر از متخصصان مرتبط را در جریان کار قرار میدهیم و از آنها مشورت میگیریم.
اگر بخواهیم یک مفهوم برای کودک ملموس و قابلتجربه شود، در ذهنش باقی بماند و آن را بهدرستی درک کند، باید آن مفهوم را به یک محصول، بازی یا فعالیت تبدیل کنیم تا کودک بتواند آن را تجربه کند و بفهمد. برای اینکه بتوانیم حتی یک باب گفتوگو با کودکان باز کنیم، لازم است از مسیر و حالوهوای خود بچهها وارد شویم و ابتدا ارتباط درستی با آنها شکل دهیم. پس از آن میتوانیم حرفها، مفاهیم و مصادیق موردنظرمان را با آنها مطرح کنیم
برای مثال، به یک متخصص توضیح میدهیم که قصد داریم یک مفهوم مشخص را برای کودکان در یک گروه سنی خاص به محصول تبدیل کنیم، ایده ما چیست و با چه ادبیاتی میخواهیم آن مفهوم را منتقل کنیم. در این مرحله، متخصصان نکاتی را که باید رعایت کنیم، چارچوبهای لازم، محدودیتها و خطوط قرمز را به ما یادآوری میکنند تا مطمئن شویم محصول بهدرستی طراحی و تولید میشود و در بخش محتوایی آن نیز خدایناکرده اشتباهی رخ نمیدهد.
* به نظر شما صنایع خلاق تا چه اندازه میتوانند در انتقال مفاهیم به کودکان نقش و اثر داشته باشند؟
زمانی که درباره موضوعاتی مانند خودآگاهی، حل مسئله، تصمیمگیری، مدیریت هیجانات و موارد مشابه صحبت میکنیم، باید به یک نکته توجه داشته باشیم. برای مثال، اکنون که جنگ اتفاق افتاده، بسیاری از موضوعات برای کودکان عینیتر شدند؛ اما پیش از این، خود جنگ برای ما نیز یک مفهوم انتزاعی بود. نسل بچههای دهه هفتاد و هشتاد نیز صرفاً از طریق داستانها، روایتها و مطالبی که شنیده بودند، اطلاعاتی درباره جنگ داشتند و تصوری از آن در ذهن خود ساخته بودند.
یکی از موضوعات مهمی که با آن مواجه هستیم، این است که مفاهیم انتزاعی برای اینکه کودکان بتوانند با آنها ارتباط برقرار کنند، باید به شکلی مناسب ارائه شوند. با کودکان در سن دبستان، تا حدی میتوان بهصورت گفتوگومحور پیش رفت و مفاهیم را از طریق گفتوگو، سخنرانی و روشهای مشابه ارائه کرد. اما اگر بخواهیم یک مفهوم برای کودک ملموس و قابلتجربه شود، در ذهنش باقی بماند و آن را بهدرستی درک کند، باید آن مفهوم را به یک محصول، بازی یا فعالیت تبدیل کنیم تا کودک بتواند آن را تجربه کند و بفهمد.
گاهی حتی یک تمثیل مناسب نیز میتواند بهخوبی یک مفهوم انتزاعی را برای کودکان جا بیندازد. به همین دلیل است که ما به سمت طراحی و تولید محصولات فعالیتمحور رفتیم. نکته دیگری که باید به آن توجه کرد، شرایط فعلی و ویژگیهای نسل جدید کودکان است. بسیاری از بچهها حتی نسبت به مسائل تربیتی، چه برسد به مسائل دینی، گارد دارند. اگر بخواهیم برخی مباحث را بهصورت کاملاً مستقیم برای آنها مطرح کنیم، ممکن است دریافت درستی از آن شکل نگیرد و حتی اساساً آن موضوع بهدرستی منتقل نشود.
برای اینکه بتوانیم حتی یک باب گفتوگو با کودکان باز کنیم و این گفتوگو نیز مؤثر باشد، باید کاری کنیم که بچهها نسبت به ما پذیرش داشته باشند. لازم است از مسیر و حالوهوای خود بچهها وارد شویم و ابتدا ارتباط درستی با آنها شکل دهیم. پس از آن میتوانیم حرفها، مفاهیم و مصادیق موردنظرمان را با آنها مطرح کنیم.
این ارتباط چگونه شکل میگیرد؟ به نظر من، یکی از بهترین راهها، بهویژه برای کودکان در سن دبستان که ما با آنها کار میکنیم، استفاده از کاردستیها، فعالیتهای مختلف و همین محصولاتی است که طراحی میکنیم. این فعالیتها چیزهایی هستند که کودک به آنها علاقه دارد و با آنها درگیر میشود. مشغول ساختن میشود، رنگآمیزی میکند، قطعات را کنار هم قرار میدهد و محصول را مونتاژ میکند. در ابتدا یک حس خوب در او ایجاد میشود و در ادامه، ما میتوانیم گامبهگام مباحث دیگر را نیز با او مطرح کنیم.
تا این لحظه منبع مستقل دیگری این خبر را منتشر نکرده است.
بررسی خودکار: مقایسه با خبرهای ۷۲ ساعت اخیر منابع دیگر و اعتبار پایهی منبع؛ جایگزین داوری انسانی نیست.منبع: خبرگزاری مهر
گفتوگو