اولتیماتوم اصلاح مصرف سوخت خودروهای ایرانی در آستانه یک‌سالگی!

به گزارش تجارت نیوز، آبان ماه سال گذشته بود که با تذکر و تعیین ضرب‌الاجل از سوی ریاست‌جمهوری، موضوع بازبینی و اصلاح استانداردهای کیفی و کاهش مصرف سوخت خودروهای داخلی، مطرح شد.

آن زمان پزشکیان اعلام کرد که «در جلسه هیئت دولت به خودروسازان اخطار دادم که اگر در یک بازه زمانی معقول موتور خودروها اصلاح نشود و مصرف سوخت به سطح قابل‌قبول نرسد، مجبور خواهیم بود در سیاست تخصیص ارز و صدور مجوز تولید بازنگری کنیم و در صورت نیاز، فناوری روز دنیا را خریداری کنید؛ دولت از این مسیر حمایت خواهد کرد.»

حال نزدیک به یک سال از این موضوع می‌گذرد و هنوز مشخص نیست که دقیقا کیفیت و فناوری موتور خودورهای داخلی تا چه میزان تغییر کرده و چه تغییراتی در قوای محرکه صنعت خودروسازی داخلی ایجاد شده است و پرونده مصرف سوخت و فاصله عمیق فناوری در صنعت خودروی ایران همچنان روی میز سیاست‌گذاران و خودروسازان سنگینی می‌کند.

هشدار سال گذشته رئیس جمهور در پی انتقادات گسترده از بالابودن میزان مصرف سوخت خودروهای تولید داخل و تحمیل هزینه‌های سنگین اقتصادی و زیست‌محیطی به کشور، مطرح شده بود که منجر به اولتیماتومی صریح به خودروسازان شد.

با این حال، نگاهی به واقعیت‌های فنی و ساختاری صنعت خودروسازی ایران نشان می‌دهد که عبور از این بحران، فراتر از ابلاغیه‌های دستوری و فشارهای زمانی بوده و نیازمند جراحی‌های عمیق اقتصادی و صنعتی است.

به صورت کلی میانگین مصرف سوخت خودروهای بنزینی در سراسر جهان (میانگین مصرف جاده‌ای و درون شهری) حدود هفت لیتر است و این میانگین برای کشورهای ژاپن ۵.۴ لیتر، هلند ۵.۵ لیتر، فرانسه ۵.۸ لیتر و انگلیس و آلمان ۶.۷ لیتر بوده و این درحالی است که توان و قدرت موتور این خودروها در قیاس با موتور خودروهایی که در ایران مورد استفاده قرار می‌گیرند به مراتب بالاتر است اما این رقم برای ایران به ۹.۲ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر می‌رسد که بیانگر فاصله قابل ملاحظه حتی با میانگین جهانی است.

وابستگی به پلتفرم‌های منسوخ‌شده، ناکامی در اجرای پروژه‌های انتقال فناوری نظیر موتورهای کم‌مصرف به دلیل موانع ارتباطات بین‌المللی و انزوای تدریجی زنجیره تامین داخلی از تحولات فناورانه جهانی در کنار شائبه‌ها در باره انحصار در صنعت و بازار خودرو و عدم رقابت پذیری واقعی، دست‌اندازهای بزرگی هستند که تحقق اهداف کاهش مصرف سوخت را با اما و اگرهای جدی رو کرده‌اند.

میانگین مصرف سوخت خودروهای بنزینی در سراسر جهان حدود هفت لیتر است و این رقم برای ایران به ۹.۲ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر می‌رسد که بیانگر فاصله قابل ملاحظه حتی با میانگین جهانی است.

فناوری بین‌المللی موتور خودروها و قوای محرکه طی سالهای اخیر با رشد غیر قابل باوری روبرو بوده و روندی همگام با فناوری‌های دیجیتال، هیبریدیزاسیون و طراحی سیستم‌های پیشرفته با مصرف ترکیبی داشته که در ایران، به‌علت انقطاع طولانی‌مدت از مراکز تحقیق و توسعه طراز اول دنیا، متوقف مانده اما سوال اینجاست؛ چرا؟

نگاهی به وضعیت خودروهای داخلی نشان می‌دهد که در دهه‌های اخیر، رویکرد حاکم بر کارخانه‌های خودروسازی صرفا به تغییرات ظاهری، به‌روزرسانی‌های نرم‌افزاری و در نهایت تقلیل حجم موتورهای قدیمی بدون ارتقای راندمان حرارتی معطوف شده و خودروهای پرتیراژ داخلی هنوز بر پایه‌ ساختارهای پیشرانه‌ای متعلق به دهه‌های گذشته تولید می‌شوند.

اما برخلاف تصور برخی از متولیان صنعت خودرو مبنی بر امکان دستیابی به خودکفایی مطلق در بخش‌های پیشرانه پیشرفته و قوای محرکه، صنعت خودروسازی جهان هویتی شبکه‌ای و پیوسته دارد، حتی خودروسازان تراز اول در اقتصادهای صنعتی نیز برای حفظ توجیه مالی پروژه‌ها و توزیع هزینه‌های تحقیق و توسعه، توسعه بخش‌های حساسی نظیر سامانه‌های الکترونیکی تزریق سوخت، انتقال قدرت اتوماتیک و مدیریت موتور را در شبکه‌ای مشترک و با تکیه بر مقیاس تولید جهانی به پیش می‌برند.

برای مثال بسیاری از محصولات خودروسازی تویوتا امروز در چین تولید میشوند و کشورهای آمریکای شمالی و جنوبی از جمله ایالات متحده و برزیل خود بخشی از خط تولید قاره‌ای BMW را در خود جای داده اند و این در حالی است که صنعت خودروسازی آمریکا خود مالک خودروسازن بزرگ و معتبری است اما در حال تولید خودروهای برند آلمانی BMW نیز هستند.

این میانگین برای کشورهای ژاپن ۵.۴ لیتر، هلند ۵.۵ لیتر، فرانسه ۵.۸ لیتر و انگلیس و آلمان ۶.۷ لیتر بوده و این درحالی است که توان و قدرت موتور این خودروها در قیاس با موتور خودروهایی که در ایران مورد استفاده قرار می‌گیرند به مراتب بالاتر است.

اما در ایران محدودیت بازارهای منطقه‌ای و ناتوانی در جذب سرمایه‌گذاری مشترک خارجی به دلیل انزوای اقتصادی و بن‌بست‌های بانکی، سرمایه‌گذاری در خطوط تولید موتورهای مدرن را به بن بیت رسانده و تجربه تحریم‌های سال ۱۳۹۷ نشان داد که پروژه‌های مشترک گذشته حتی با معتبرترین مراکز مهندسی دنیا نیز به محض ایجاد گره‌های سیاسی متوقف شد و در نهایت کارخانه‌های داخلی را به ادامه مونتاژ مدل‌های نسل‌های گذشته محکوم کرد.

بنابراین؛ برآیند شواهد امروز خودروهای داخلی در کف خیابان نشان می‌دهد که تحقق راهبرد کاهش مصرف سوخت و مدرن‌سازی ناوگان حمل‌ونقل جاده‌ای فرآیندی مهندسی، سرمایه‌بر و زمان‌محور است که پیوندی گسست‌ناپذیر با مناسبات همکاری با شرکت‌های خارجی و بین‌المللی، آزادسازی فضای مدیریتی بنگاه‌ها و تدوین یک نقشه راه کلان در سطح ملی دارد.

در نهایت اگر متولیان صنعت خودرو مصمم هستند که بحران مصرف لجام‌گسیخته بنزین و هدررفت سرمایه‌های ملی در ناوگان خودرویی کشور را اصلاح کنند، باید برای اتصال واقعی صنعت خودروسازی به جریان فناوری جهانی هموار شود و بستر را برای انتقال استاندارد دانش فنی گیربکس‌ها و موتورهای روز مهیا کنند و از مدیریت دستوری به سمت سیاست‌گذاری تنظیمی و حمایتی تغییر جهت دهد.